PROJEKT W ZAKRESIE EDUKACJI EKOLOGICZNEJ – AUTORSKIE PRZEDSTAWIENIE

pod tytułem:„URODZINY ZIEMI”

Jesteśmy nauczycielkami szkoły podstawowej z wieloletnim doświadczeniem zawodowym. Od dłuższego czasu staramy się wprowadzać w naszą pracę dydaktyczno – wychowawczą wiele innowatorskich metod pracy z dziećmi. Zaproponowane działania ekologiczne i prozdrowotne nasunęły nam pomysł zrealizowania ich w sposób nietypowy. Ich podstawą była tylko i wyłącznie nasza twórcza inwencja. Literacki trud tworzenia przyniósł nadspodziewane efekty. Proponujemy ze skorzystania z naszych pedagogicznych doświadczeń i prezentujemy poniższy projekt pt. „Urodziny Ziemi”. Zainteresowanym życzymy sukcesów, a jeżeli mają chęć, prosimy o wysłanie informacji na nasz szkolny adres.
 Przesyłając projekt mamy nadzieję, że zyska on aprobatę zespołu redakcyjnego.

                                              Z poważaniem        Ewa Kinzel i Urszula Kopaczek

                                                        Cele ogólne:

• Szeroko pojmowana ochrona środowiska;

•  Propagowanie zachowań proekologicznych;

Cele szczegółowe:

• Dostarczenie uczniom wiedzy, umiejętności i mechanizmów umożliwiających zrozumienie zależności pomiędzy aktywnością człowieka, a stanem środowiska;

• Kształtowanie odpowiedzialności dzieci za swoje środowisko;

• Podejmowanie lokalnych działań na rzecz ochrony środowiska;

• Ochrona przed zagrożeniami naturalnymi i cywilizacyjnymi.
  Uzyskane efekty:

•  Rozpoznawanie zagrożeń i umiejętność reagowania na nie;

• Włączenie do działań na rzecz szkoły i środowiska rodziców;

• Rozróżnianie czynników wpływających pozytywnie i negatywnie na zdrowie i rozwój człowieka;

• Prawidłowe i efektywne organizowanie czasu wolnego ucznia;

• Efektywne współdziałanie pomiędzy dziećmi różnych klas;

• Promowanie szkoły w środowisku bliższym i dalszym;

• Uwrażliwianie na sztukę żywego słowa;

• Prezentowanie zachowań proekologicznych;

• Współpraca z Wydziałem Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego Wrocławia.

Dzielenie się doświadczeniami – własne refleksje:

            Pomysł stworzenia przedstawienia pt. „Urodziny Ziemi” okazał się „trafiony” i oryginalny. Dzieci z dużym zaangażowaniem podjęły ciężar nauki trudnych treści ekologicznych. Aktywnie włączyły się do przygotowania często własnych strojów i rekwizytów. Zawsze potrafiły tak organizować swoim wolnym czasem, aby nawet w dniach wolnych od zajęć dydaktycznych (sobota, niedziela) dumnie reprezentować swoją szkołę. Niejednokrotnie towarzyszyli im rodzice. Scenografię przedstawienia stanowiły ruchome plansze pejzaży przyrodniczych i barwne kreacje małych aktorów. Podjęte przez nas wyzwanie znalazło duże uznanie i aplauz wśród rodziców oraz lokalnego i dalszego środowiska. Proponujemy wykorzystanie naszego pomysłu we własnym środowisku. Dziecięce doświadczenia wskazują na fakt, że proekologiczne treści w teatralnej formie mogą być zrozumiałe i dostępne dla każdego uczni

Tekst przedstawienia:

Postacie:

1.      MATKA ZIEMIA

2.      EKOWRÓŻKA

3.      WŁADCA KRAINY DESZCZÓW

4.      KRÓLOWA BŁĘKITNYCH OBŁOKÓW

5.      KRÓLOWA URODZAJNYCH GLEB

6.      KRÓL KRYSZTAŁOWYCH WÓD

7.      KRÓLOWA FLORY I FAUNY

8.      WŁADCA MELODYJNYCH WIATRÓW

9.      DOKTOR WYNALAZEK

Rekwizyty:

 tron, prezenty – upominki dla Matki Ziemi (obraz, balonik, kanister z brudną wodą, chmurka), laboratorium- walizka z probówkami Doktora Wynalazka, plansze z przyrodniczymi ilustracjami do postawienia na scenie;

Piosenka do wykorzystania w czasie przedstawienia:

„Ziemia – zielona wyspa” muzyka: A. Nowak, słowa: H. A. Cesarska.

 

            Na scenę wchodzi Matka Ziemia. W trakcie przedstawienia wchodzą następne postacie.

            Doktor Wynalazek pracuje (z boku sceny) w laboratorium.

MATKA ZIEMIA:

Dziś są moje urodziny, a więc gości przyjdzie tłum.

Wiatr północny, ze swym synem.

Deszcz wiosenny z miękkich chmur.

Drzewa z bujnych lasów,

rzeka bystra z pięknych gór,

a i gleba z żyznych pól.

 DOKTOR WYNALAZEK: (Pracuje w laboratorium, zaciera ręce i jest bardzo

 z siebie zadowolony)

Jestem Doktor Wynalazek i pomysłów sporo mam.

Co wymyślę, wszystkim ludziom szybko w darze zaraz dam.

Sto nowiutkich fabryk stworzę,

i sztucznymi plastikami cały świat wyłożę. (Cieszy się)

 MATKA ZIEMIA:

Hej! magiku! mój doktorze niech przyjęcie będzie w mig.

Czaruj, mieszaj strawy dobre, aby gości przyjąć dziś.

Ale kto to? – tam w oddali dziwna postać zbliża się.

Ekowróżka – dobra dusza w odwiedziny spieszy wnet.

 EKOWRÓŻKA:

Witaj Ziemio, Matko moja, dzięki Tobie żyję, rosnę.

 MATKA ZIEMIA:

Dziś są moje urodziny, a więc gości tu ugoszczę.

Słoneczna polana już przygotowana,

Tu się wszyscy znowu zbiorą i zabawią się wesoło!

Powiem tylko w tajemnicy, coraz mniej jest we mnie siły.

Słabsza pamięć, bóle głowy, jakieś dziwne mam symptomy.

 

Ekowróżko, siadaj obok zaraz goście zjawią się,

ciesz się ze mną moim zdrowiem, nie zostawiaj teraz mnie.

 EKOWRÓŻKA:

Pierwszy przybył Władca Wiatrów!

Ale co to, smutny dziś?

 WŁADCA MELODYJNYCH WIATRÓW:

Nie mam sił już na taniec, nie drgnie nawet zeschły liść.

O to ja, Matko Ziemio! Twój syn i Władca Wiatrów.

Zamiast nieść Ci świeży powiew dla urody,

Niosę skłócone tajfuny i cyklony.

Hulają biedaki bez żadnej kontroli,

po ziemi zniszczonej, z drzew ogołoconej.

 EKOWRÓŻKA:

Tak się człowiek cywilizuje, że prawa Ziemi bagatelizuje!

Bezmyślnie przemysł rozwija i fabryki buduje.

 WŁADCA MELODYJNYCH WIATRÓW:

Strasznie się robi na duszy, gdy pomyślę, że coraz mniej leśnych głuszy…

Nie ma zwierz ostoi w niegdyś gęstych puszczach!

Bez wytchnienia gnamy po bezkresnych pustkach!

Dlatego mój prezent nie zagra wiatrami,

by ukoić cię czasami.

 (Wręcza prezent)

 MATKA ZIEMIA:

Przykro słuchać Twoich wieści,

trzeba podjąć jakiś krok.

Zostań wietrze przy mym stole,

mój doktorze podaj sok!

 EKOWRÓŻKA:

O! Następny gość się zbliża! To Królowa Błękitnych Obłoków przybywa!

 KRÓLOWA BŁĘKITNYCH OBŁOKÓW:

Droga Matko Ziemio!

Zwolnij mnie z mej pracy.

Muszę wszak odpocząć, nie chcę żadnej płacy.

W dodatku jestem cała bardzo ociężała,

pełno we mnie ołowiu i ciężkiego ciała!

Coś się porobiło na tym naszym świecie!

Coś się poplątało! Czy coś o tym wiecie?

Nie chcę nieść ulewnych deszczy i powodzi, ale samo jakoś tak wychodzi!

Chciałam pięknie się przystroić,

lecz mój płaszczyk zniszczył ktoś.

Cały w dziurach droga Ziemio!

Jaki teraz ze mnie gość?

 EKOWRÓŻKA:

To jest sprawa niewidoczna – w świecie czarów nie ma go.

To jest freon – dziecko gazów, co zatruwa niebo nam.

 KRÓLOWA BŁĘKITNYCH OBŁOKÓW:

Tak, więc Ziemio dam Ci w darze skrawek nieba dziś chorego.

(Wręcza prezent)

 MATKA ZIEMIA:

Smutna sprawa, ma królowo, ale przyjmę je od Ciebie.

 EKOWRÓŻKA:

Stąd raz susze raz potopy, człowiek bez umiaru do cywilizacji nabrał ochoty!

Ale co to? Widzę gościa następnego, jednak strasznie stroskanego!

 KRÓL KRYSZTAŁOWYCH WÓD:

Witaj Ziemio!              

Przychodzę Matko bardzo zmartwiony.

Nie ma na ziemi dawniejszej zgody.

Rozwichrzone wiatry, ołowiane chmury, ludzkie śmieci, ścieki i co tylko

 chcecie, zakłócają czystość wód na świecie!

 EKOWRÓŻKA:

I to, przez kogo? Jasna sprawa! Przez człowieka!

Czy on Matko Ziemio kary za to doczeka?

To on bezwstydnie do ziemskiej wody wstrętne ścieki i brudy wlewa bez naszej zgody.

 KRÓL KRYSZTAŁOWYCH WÓD:

Jest mi ciężko w mych głębinach,

bo na dnie mym leżą śmieci.

Moja woda mętna dzisiaj,

bo dolano do niej ścieki.

Podaruję Tobie Matko to, co miałem najlepszego,

Ale teraz woda brudna i nikt nie chce nad nią siedzieć.

(Przekazuje prezent)

 

(Wbiega na scenę)

WŁADCA KRAINY DESZCZÓW:

Matko Ziemio!

Chcę Ci złożyć me życzenia, zdrowia szczęścia powodzenia,

lecz dziś czuję się okropnie, cały świat przeze mnie moknie.

Nie jest to moja wina, że posmutniała mi mina.

MATKA ZIEMIA:

Jak to było, mów deszczyku?

Ja nic nie wiem, mów nam wprost! 

WŁADCA KRAINY DESZCZÓW:

Gdy nad miastem podążałem, gdzie kominów rośnie las.

Tak dymiło i kurzyło, że aż czarny stał się świat.

 EKOWRÓŻKA:

Wiem! To niszczycielskie kwasy, tak zmieszały w chmurach nam,

że na ziemię zamiast deszczu kwaśne krople spadły tam.

To są takie kwaśne krople – wierzcie,

Mają związki chemiczne bardzo niebezpieczne.

Nie ma dotąd sposobu na nie…

Nawet zniszczą w zabytkach kamień!

WŁADCA KRAINY DESZCZÓW:

Matko Droga! W darze obraz Tobie składam swój,

przykro mi, że tutaj widzisz wciąż rosnących fabryk znój.

Co w mieście widziałem, to w mig namalowałem.

(Przekazuje prezent)

 EKOWRÓŻKA:

Droga Matko, w Twym królestwie dziwne rzeczy dzieją się!

O! nadchodzą, to Królowa może ona dziś wie coś wie?

KRÓLOWA FAUNY I FLORY:

Czerwone Księgi Zwierząt i Roślin to nasza bolączka i strata.

Nie rozmnożymy się przez wszystkie nadchodzące lata.

Ogniwa łańcucha łatwo było rozbić,

jak przypuszczacie nie da się tego już nadrobić!

Moje drzewa i rośliny

nie będą dawać tlenu,

a bez niego żyć się nie da.

Przecież wszyscy o tym wiemy.

Liście im dawno opadły,

a korzenie zgniły w glebie.

 EKOWRÓŻKA:

Może jest to wina gleby, co wyściela naszą ziemię?

 KRÓLOWA URODZAJNYCH GLEB:

Tu winy mojej nie ma:

że drzewom liście chorują,

że kwiaty zwiędły i się psują,

że warzywa są z ołowiem,

 ja się na to wszak nie godzę.

 EKOWRÓŻKA:

A może przyjrzeć się doktorowi – przecież to jest także człowiek!

 WSZYSCY RAZEM:

O, to prawda, po jego miksturach zmieniła się nam cała postura!

MATKA ZIEMIA: (zła)

Wynalazco! Mój Doktorze –

mów nam szybko, co tam tworzysz!

 DOKTOR WYNALAZEK:

Piłki piękne kolorowe i butelki plastikowe.

Produkuję sztuczne nawozy dla gleby użyźnienia,

aby wszystko rosło wysoko do nieba – jak trzeba.

Gumę do żucia i cukierki bardzo zdrowe, całe kolorowe.

Napoje i zupy w proszku, kosmetyki w aerozolach,

co pachną jak kwiaty w ogrodach.

To prawda, że wszystko wymaga sztucznego tworzywa,

Ale człowiekowi na wieki się przyda.

Nie ważny efekt cieplarniany i dziura ozonowa.

Najważniejsza technika i nauka nowa! 

MATKA ZIEMIA:

Myślałam, że ludziom służysz?

DOKTOR WYNALAZEK:

Ależ, oczywiście, to wszystko dla ludzi!

WSZYSCY RAZEM:

Ale my jesteśmy chorzy, a wraz z nami także ludzie,

to, co robisz nie jest dobre i wnet doczekasz się zguby.

Ekowróżko – pomóż nam!

EKOWRÓŻKA:

Na to trzeba wielu lat,

aby świat odzyskał ład.

Zaczarujmy dziś doktora,

niechaj ludziom rękę poda,

by przyrodzie wrócił czar,

by razem zdrowo żyło się nam.

[Wszystkie postacie robią koło i tańczą wokół doktora śpiewając piosenkę ekologiczną „Ziemia – wyspa zielona”]

 MATKA ZIEMIA:

Od dziś zarządzam i rozkazuję!

Wszystko masowo wykorzystuję!

W pojazdach stosujmy: benzynę bezołowiową!

Fabryki i huty niech filtry założą!

Sprzątajmy lasy, rzeki i jeziora, bo: najwyższa to dla zmarniałej natury już pora!

Ekowróżko dopilnuj wszystkiego !

 DR WYNALAZEK:

Mam najświeższe badania!
Wstyd Matko Ziemio przyznać, że ludzie to brudasy,

Dlatego wśród dzieci alergia i astma statystycznie straszy!

Hałdy odpadów, wysypiska śmieci, to kulę ziemską niszczy i szpeci.

Przypomnę wszystkim w szkole o segregacji i utylizacji śmieci.

O tym, że do kosza ma trafiać papierek najmniejszy,

że trzeba zakręcać kapiące krany,

walczyć z nadmiarem plastiku i nie będzie tyle krzyku.

Czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał!

 MATKA ZIEMIA:

Goście moi mili, bardzo się cieszę, żeście przybyli.

Szczerze wyznaliście swoje zmartwienia,

a to każdego człowieka świadomość odmienia. (Wskazuje na doktora)

 EKOWRÓŻKA:

Znów spotkamy się wkrótce na polanie zielonej,

wszyscy radośnie zaśpiewamy w koło,

nad kryształowym strumykiem, wśród traw zieleni,

gdzie kwiaty urocze, ptaszek nam zaszczebiocze.

Kto chce być zdrowy i higieniczny, musi zacząć żyć ekologicznie?

Bezpieczeństwo ucznia w każdej sytuacji powinno być sprawą najważniejszą. Nauczyciele, na wszystkich poziomach pracy dydaktyczno – wychowawczej, przyjmują na siebie odpowiedzialność za realizację treści z zakresu wychowania komunikacyjnego. Przygotowanie dzieci do uczestnictwa w ruchu drogowym ma na celu uświadomienie im zagrożeń istniejących na drodze. Z tego też względu proponuję scenariusz szkolnego apelu, który można przeprowadzić dla całej społeczności szkolnej.

SCENARIUSZ SZKOLNEGO APELU

NA TEMAT BEZPIECZEŃSTWA UCZNIA W RUCHU DROGOWYM

Cele kształcenia
Ogólne:	Szczegółowe:
Propagowanie wśród dzieci zasad bezpieczeństwa Zwrócenie uwagi na zagrożenia, jakie rodzi nieprawidłowe zachowanie się na drodze Szukanie sposobów zapobiegania pogarszającemu się stanowi bezpieczeństwa na drogach	·  Prawidłowe zachowanie się na drogach ·  Kształtowanie postaw i nawyków zapewniających bezpieczeństwo uczestników ruchu drogowego ·  Dostrzeganie związków przyczynowo – skutkowych między niewłaściwym zachowaniem w ruchu drogowym, a powstawaniem niebezpiecznych sytuacji, kolizji i wypadków drogowych
Cele wychowawcze:
Integrowanie zespołu klasowego Wspólne planowanie działań za, które jest odpowiedzialny zespół klasowy Przydzielanie każdemu dziecku zadania do wykonania Konsekwencja i ponoszenie odpowiedzialności za powierzone zadanie Wdrażanie do harmonijnej współpracy w grupie rówieśniczej

Treści kształcenia:

Pieszy w ruchu drogowym

Utrwalanie znajomości znaków drogowych dotyczących pieszych

Czynniki warunkujące bezpieczeństwo pieszych na drodze

Bezkolizyjne poruszanie się pieszych w miejscach publicznych

Analiza przyczyn wypadku

Działania edukacyjne:
W zakresie wiedzy uczeń potrafi:
	·  Wymienić najważniejsze zasady zachowania się pieszych i kierujących pojazdami na drogach Wskazać na niewłaściwe zachowania się uczestników ruchu drogowego
	W zakresie umiejętności uczeń potrafi:
	·  Kierować swoim zachowaniem w drodze z domu do szkoły

Przewidywane osiągnięcia Uczeń potrafi:

Być bacznym obserwatorem sytuacji na drodze

Spostrzegać znaki i sygnały drogowe

Ocenić informacje o zagrożeniu na drodze

Pomiar osiągnięć:

Obserwacja zachowań uczniów w sytuacjach nietypowych – samodzielne pokonywanie drogi do i ze szkoły

Ocena prac konkursowych pt. „Bezpieczna droga do szkoły ze znakami drogowymi”

Samodzielne wypełnienie kolorami znaków drogowych otrzymanych na apelu

Metody:

praca z tekstem – podział na role – głośna recytacja i czytanie

pokaz

Formy pracy:

indywidualna

grupowa

Pomoce dydaktyczne:

karty pracy – foliogramy – skonstruowana przez nauczyciela w celu przekazania treści apelu w sposób wizualny

makiety znaków drogowych

Plan apelu:

1.      Przywitanie gości, uczniów i nauczycieli

2.      Określenie celu wspólnego spotkania

3.      Prezentacja przygotowana przez uczniów wiadomości teoretyczne dotyczące w/w tematu (w załączeniu)

4.      Przekazanie wszystkim uczniom konkursowych kart

Wiadomości teoretyczne

            Każdego roku w Polsce wskutek różnych nieszczęśliwych wypadków umiera około 30 tysięcy osób. w tym około 5 tysięcy to śmiertelne ofiary zdarzeń drogowych. Większość wypadków nie kończy się śmiercią, ale prowadzi do trwałych i nieodwracalnych skutków zdrowotnych, jak np. niepełnosprawność.

            Po schorzeniach układu krążenia i nowotworach, urazy i zatrucia należą do głównych problemów zdrowotnych naszego społeczeństwa. Przewiduje się, że jeśli nie będą prowadzone masowe, zorganizowane działania profilaktyczne, to do roku 2020 odsetek osób zabitych w wyniku wypadków drogowych wzrośnie do 60%.

            Każdego dnia na naszych drogach dochodzi do wypadków, w których ogromną grupę poszkodowanych stanowią dzieci i młodzież. Tylko w 2004 r. wydarzyło się ich aż 9 140. W ich konsekwencji 324 dzieci poniosło śmierć, a 8816 zostało rannych. Coraz wiece wypadków zdarza się na przejściach dla pieszych, w tym w okolicach szkół. Jedną z przyczyn tej sytuacji jest niewystarczająca wiedza dzieci na temat bezpiecznego zachowania na drodze

 Dzieci ofiarami wypadków drogowych

§         Najczęstszymi ofiarami wypadków są dzieci w wieku 6 – 9 lat

§         27% wypadków zdarza się w obecności rodziców i w pobliżu domu

§         Ponad 50% wypadków ma miejsce w czasie przechodzenia przez jezdnię na         przejściach dla pieszych

§         41,4% dzieci poniżej 15 lat uległo wypadkom będąc pasażerami samochodów

§         W Polsce, co 2 godziny dochodzi do wypadku drogowego, a 4500 wypadków odbywa się z udziałem rowerzystów (w tym, co 10-ty kończy się tragicznie)

§         Najczęstszym urazem wypadków drogowych wśród dzieci jest złamanie podstawy czaszki

§         30 i 31 sierpnia na drogach w całej Polsce wydarzyło się 459 wypadków drogowych. 44 osób poniosło śmierć, a 57 zostało rannych

Zasady bezpieczeństwa dotyczące pieszych:

·    Na chodniku należy poruszać się jak najdalej od jego krawędzi. Kiedy idziemy brzegiem chodnika, możemy stracić równowagę i przewrócić się na jezdnię. Mogą nas także uderzyć gwałtownie otwierane drzwi parkowanego samochodu.

·    Jeżeli drogę na chodniku zagradza nam jedna lub kilka osób, wyprzedzamy je po lewej stronie, nigdy nie schodząc na jezdnię.

·    Wieczorem należy nosić jasne ubrania i opaski lub elementy odblaskowe, aby łatwiej było nas dostrzec.

·    Na drodze lub ulicy bez chodnika idziemy lewą stroną jezdni.

·    W mieście przez ulice przechodzimy tylko w miejscu oznakowanym.

Wskazówki – proste czynności zapewniające bezpieczeństwo dziecka

·    Bądź zawsze widoczny. Ze względu na niski wzrost widać cię słabiej niż dorosłych. Nie stawaj za samochodem, który wykonuje manewry. Zrób kilka kroków i pokaż się kierowcom, zanim wejdziesz na jezdnię.

·    W mieście poruszaj się po chodniku; poza miastem poruszaj się po poboczu lewej strony drogi, a gdy go nie ma – lewą stroną jezdni.

·    Przechodź przez jezdnię tylko przez przejście dla pieszych. Zatrzymaj się na skraju chodnika i poobserwuj ruch. By przejść przez jezdnię, dojdź do przejścia dla pieszych; jeżeli przechodzisz na światłach, poczekaj, aż zapali się zielone światło i upewnij się, że pojazdy zatrzymały się.

·    Zanim przejdziesz, popatrz w lewo, w prawo i jeszcze raz w lewo. Zrób jeden krok do przodu, aby kierowcy mogli cię zobaczyć. Zanim wejdziesz na jezdnię poczekaj, aż samochody całkowicie się zatrzymają. Na środku jezdni spójrz jeszcze w prawo.

·    Przechodząc, rozglądaj się w obie strony, gdyż samochody mogą nadjechać szybko
i z każdej strony.

·    Nigdy nie przebiegaj przez jezdnię, nawet przez przejście dla pieszych.

·    Kiedy wysiadasz z autobusu albo autokaru i chcesz przejść przez jezdnię, nie rób tego ani przed, ani za pojazdem – jakiś samochód może omijać autobus
i nie zauważyć Cię. Poczekaj, aż autobus odjedzie.

 

Temat: Przeżywanie okresu żałoby

Problemy związane z końcem życia najczęściej są tematami tabu. W lekturach, rozważaniach i rozmowach ludzie czynią wiele, aby tematu tego nie poruszać, chociaż tak naprawdę, każdy posiada jakieś uczucia i postawy wobec śmierci nawet, jeśli niechętnie dopuszcza je do głosu. Dzieje się tak dlatego, że w ludziach istnieje silna obawa przed śmiercią, co jest zresztą reakcją naturalną i „samozachowawczą".

            Przeżywanie żałoby dotyczy nie tylko ludzi dorosłych. Nasi uczniowie – niezależnie od poziomu szkoły – nie przechodzą obojętnie obok straty bliskich im osób: babci, dziadka, wujka. Najtrudniejsze chwile doświadczają wówczas, gdy umiera jedno z rodziców. Problem „odchodzenia” jest bardzo trudny i złożony, zwłaszcza, gdy należy go tłumaczyć małemu dziecku.

            W swojej długoletniej praktyce, wielokrotnie wspierałam uczniów w ich rodzinnych kłopotach. Robiłam to na wyczucie – intuicyjnie. Problem, a może zbyt mała wiedza, pojawił się wówczas, gdy uczeń z mojej klasy stracił matkę. Zespół doznań i procesów psychicznych po stracie bliskiej mu osoby, spowodowały rozchwianie emocjonalne i fizyczne dziecka. Chęć niesienia pomocy chłopcu, kazała mi sięgnąć po fachową literaturę. Myślę, że te usystematyzowane wiadomości z zakresu psychologii i psychiatrii posłużą nauczycielom w niesieniu pomocy swoim uczniom w chwilach traumatycznych wydarzeń.

 Spis treści:

1.      Stany emocjonalne w okresie żałoby.

2.      Fazy żałoby.

3.      Niedokończona żałoba.

4.      Sposoby radzenia sobie ze zgonem osoby bliskiej.

5.      Pomoc osobom przeżywających żałobę.

6.      „Zoperacjonalizowana żałoba”.

7.      Podział dziecięcych reakcji na utratę bliskiej osoby.

1.      STANY EMOCJONALNE W OKRESIE ŻAŁOBY:

Þ     Rozpacz

Þ     Żal

Þ     Lęk

Þ     Czasami gniew

Þ     Ograniczenie codziennych funkcji

2.      FAZY ŻAŁOBY (wg Douglas A. R., J. Hutzler): 

I. UCZUCIOWA ANESTEZJA – bezpośrednio po zgonie osoby bliskiej

­      Maleje lub zanika możliwość wyrażania jakichkolwiek uczuć

­      Brak wiary w to, co się stało

­      Szok

­      Nie można płakać

­      Ściskanie w gardle

­      Skrócony oddech

II. SZLOCH I PROTEST – w pierwszych godzinach i minutach po zgonie osoby bliskiej

­      Zaprzeczenie temu, co się stało;

­      Zachowania takie, jakby osoba zmarła była z nami

­      Pojawia się płacz

III. DEZORGANIZACJA – następne godziny i dni po zgonie osoby bliskiej

­      Niezdolność do pracy

­      Trudności w funkcjonowaniu w obrębie rodziny

­      Objawy lęku i paniki

­      Zaburzenia snu

­      Utrata apetytu

­      Liczne dolegliwości somatyczne

­      Niepokój ruchowy

­      Utrata zainteresowań

­      Izolacja społeczna

­      Stany depresyjne

­      Wspomnienia i myśli koncentrują się wokół zmarłej osoby

­      Występuje:

                 * poczucie obecności utraconej osoby

                 * iluzja czy nawet omamy

­     U pewnych osób pojawiają się cechy zachowania zmarłej osoby lub nawet ich objawy chorobowe

­     Podejmowane są działania, które uprzednio związane były ze zmarłą osobą

IV. REORGANIZACJA – 6 miesięcy do roku po zgonie osoby bliskiej, stopniowe powracanie do norm

­      Nieobecność kochanej osoby zostaje zaakceptowana jako fakt realny

­      Członkowie rodziny łączą się razem w nowe związki uczuciowe i zaczynają normalne życie

V. PATOLOGICZNA ŻAŁOBA (nietypowy przebieg żałoby) – w rok i później po zgonie osoby bliskiej

­      Następuje okres przedłużenia żałoby nawet do kilku lat

­      Występuje wówczas, gdy mamy do czynienia z zahamowaniem ekspresji uczuć lub wręcz ich brakiem

­      Bezcelowa aktywność

­      Pogłębiająca się izolacja społeczna

­      Patologiczna identyfikacja ze zmarłą osobą

­      Wrogości wobec osoby utraconej – „czemu mnie opuściłaś”

­      Wrogości do innych – często skierowana ku osobom związanych ze śmiercią
      i przebiegiem choroby

­      Zachowania autoagresywne, mogące skończyć się próbą samobójczą

3.      NIEDOKOŃCZONA ŻAŁOBA

­      Żal jest: hamowany, odsuwany, w ogóle nie akceptowany

­      Wyraża się: ucieczką ze szkoły, moczeniem się dzieci, zażywanie narkotyków u nastolatków, występowanie rozwiązłości i zaburzeń seksualnych

­      Niekiedy dochodzi do chorób psychicznych czy prób samobójczych

­      Szczególnie groźne są pierwsze dwa lata po utracie bliskiego

4.      SPOSOBY RADZENIA SOBIE ZE ZGONEM OSOBY BLISKIEJ

Środki adaptacyjne stosowane przez rodzinę w razie utraty jednego ze swych członków:

­      Funkcje i role zmarłego członka pozostają nieobsadzone i nie wykonywane

­      Role i funkcje zostają przyjęte przez jednego lub podzielone między pozostałych członków rodziny

­      Znaleziony zostaje zastępczy członek rodziny

­      System się rozpada

Intensywność przeżywania czyjeś śmierci zależy od pozycji zmarłej osoby w nieformalnej strukturze rodziny – najtrudniej jest zastąpić rodziców.

         Strategie zmagania się z przeciwnościami przyjmowane przez rodzinę po śmierci ukochanej osoby (wg Hann):

1.      Izolowanie osoby umierającej od reszty rodziny

2.      Długotrwałe zaprzeczenie istnieniu śmiertelnej choroby

3.      Pojawianie się u pozostałych członków rodziny objawów hipochondrycznych - „ucieczka w chorobę”

4.      Trwałe rzutowanie negatywnych uczuć na innych członków rodziny

5.      Wycofanie się z dotychczasowych kontaktów społecznych

6.      Pojawianie się nadmiernej aktywności w sferze pozarodzinnej

7.      Poczucie zdominowania, owładnięcia przez chorobę

8.      Nadużywania alkoholu, środków uspokajających itp.

5.      POMOC OSOBOM PRZEŻYWAJĄCYCH ŻAŁOBĘ:

­      Akceptacja przeżycia osamotnienia

­      Ukazane osobom w żałobie realizmu śmierci

­      Pokazanie, że życie ma także sens bez zmarłej osoby

­      Wskazanie innych możliwości zaangażowania – nauka życia „na własny rachunek”

­      Pomoc w przygotowaniu ceremonii pogrzebowej

6.      „ZOPERACJONALIZOWANA ŻAŁOBA”

Przedłużony, niezakończony z różnych względów żal po utracie osoby bliskiej stwarza zazwyczaj trudności terapeutyczne.

Wpływ „niedokończonej żałoby” po śmierci kochanej osoby na tworzenie relacji wewnątrzrodzinnych:

­      są to relacje zaburzone i nieprawidłowe

­      można nawet mówić o międzypokoleniowym wpływie na teraźniejszość

Pojęcie „ZOPERACJONALIZOWANEJ ŻAŁOBY” – celowe i zaplanowane działanie terapeutyczne, którego celem jest kreatywne doświadczenie smutku. Chodzi w nim  o przemieszczenie uczucia straty i patologicznego lęku przed utratą do pierwotnego jej źródła, inaczej mówiąc, wprowadzenie późnego doświadczenia żałoby. Przerwana żałoba może prowadzić: do niezdolności wyrażania tak istotnych uczuć, jak smutek, czy apatia, a nawet może utrudniać wyrażenie uczuć w ogóle.

Technika „ZOPERACJONALIZOWANEJ ŻAŁOBY” pozwala na:

­      Po raz pierwszy w życiu, obserwować ujawnianie się intensywnych uczuć w rodzinie

­      Szczególne doświadczenie empatyczne

­      Ujawnianie rodzinnych sekretów

­      Ujawnienie i przepracowanie w terapii źródeł separacyjnych lęków, które przez wiele lat prześladowały rodzinę

7.      ODZIAŁ DZIECIĘCYCH REAKCJI NA UTRATĘ BLISKIEJ OSOBY:
(J. Bowlby za: Albrizio 1993)

1.      Dziecięce zachowania, wynikające z gniewu i poczucia winy, są to mechanizmy adaptacyjne, mające na celu odzyskanie utraconej miłości. Kiedy kochający obiekt nie zostanie odzyskany, zachowania te, jako nieskuteczne zostają zarzucone.

2.      Dezorganizacja – związana jest z depresją – naturalna i nieunikniona składowa życia. Twierdzi on, że agresja i depresja nie są koniecznie patologicznymi odpowiedziami na stratę, a raczej częścią normalnej reakcji smutku.

3.      Reorganizacja – obserwowana jest jako wzmocnienie dziecięcej aktywności.

FAZY PROCESU ŻAŁOBY U DZIECI (wg Margaret Albrizio):

·        WSTRZĄS

·        SZOK I ZAPRZECZENIE

·        PROTEST

·        DEZORGANIZACJA

·        REORGANIZACJA

NAJCZĘSTSZE REAKCJE DZIECI:

­      Złość – kieruje ją na inne osoby

­      Panika

­      Poczucie winy

­      Strach

­      Boi się tego, co się stało

­      Może przypisywać sobie winę za śmierć rodzica

­      Idealizuje osobę zmarłą

­      Pojawiają się zachowania agresywne

­      Izolacja np. od życia klasy

­      Trudności w koncentracji i nauce

Literatura:

1.„Remedium” Profilaktyka i promocja zdrowego stylu życia” nr 1 (131) styczeń 2004

2.„Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny” pod redakcją Bogdana de Barbaro Collegium Medicumm UJ Kraków 1994

3.„Gestalt” dwumiesięcznik 5/2000(47) Psychologia, Psychoterapia, Psychoedukacja, Psychopedagogika Instytut Terapii Gestalt Oddział Kraków Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Praktyków